Trích “Hướng dẫn lý thuyết Montessori”, tác giả A.M Joosten, Trung tâm Montessori Ấn Độ – IMC
Mọi sự hỗ trợ và khuyến khích chúng ta đã nhận được cho thấy rằng chúng ta không lẻ loi một mình trong niềm tin sâu thẳm của chúng ta về trẻ và về con đường – phương pháp mà Bác sỹ Montessori đã chỉ ra để hỗ trợ trẻ trong sự phát triển của trẻ để sau đó trẻ có thể giúp xã hội đã bị thử nghiệm đau đớn và thử thách nghiệt ngã của chúng ta, để vượt lên chiến thắng những đối lập và mâu thuẫn bao vây đe doạ sự sống còn của nó.
Tất cả các phương tiện kỹ thuật và nguồn nguyên liệu dường như vô hạn của con-người- người-lớn quá thường xuyên làm suy yếu sự chống cự của con người đối với những cám dỗ khiến con người sử dụng bạo lực và sự phá huỷ, đối với sự nhầm lẫn về các giá trị, đối với sự tự cầm tù mình chỉ trong thế giới vật chất. Trẻ đến với chúng ta cùng đôi bàn tay nhỏ bé không có tất cả những dụng cụ và vật sở hữu như vậy. Trẻ thậm chí không thể bị cám dỗ thoát ra khỏi định mệnh mà Chúa – người đã trao cho trẻ sự tồn tại – đã chỉ định như là mục tiêu của trẻ. Trẻ thậm chí không sở hữu cả ý chí. Song, đứa trẻ này lại giàu có không thể so sánh nổi và sở hữu một nguồn sức mạnh không bao giờ hết bên trong trẻ: trẻ trở thành chúng ta với tinh thần của con người, một tâm hồn được Chúa ban tặng. Trợ giúp trẻ chính là trao cho trẻ sự hỗ trợ trong việc khai mở ra và làm sáng tỏ tinh thần này để nó có thể hướng dẫn trẻ, bảo vệ trẻ và giữ cho trẻ luôn ở trên con đường trở thành chính trẻ. Mục đích là để trợ giúp tinh thần này sử dụng đúng cách và nhằm mục đích này, tinh thần này sẽ mang đến tất cả và tất cả được trao cho nó thông qua và trong môi trường tự nhiên và môi trường siêu nhiên là kết quả lao động của rất nhiều các thế hệ loài người.
Nếu ở đây chúng ta nhìn thấy được mục đích đích thực của giáo dục thì giáo dục sẽ phải được cách mạng hoá và chính bản thân chúng ta sẽ phải thay đổi thứ chúng ta là – thứ thậm chí còn quan trọng hơn cả cách thức và những gì chúng ta dạy trẻ. Trong rất nhiều khía cạnh, giáo dục và chúng ta dường như đã quay lưng lại với những gì trẻ LÀM. Chẳng phải là chúng ta hầu hết chỉ thấy trong trẻ những gì trẻ chưa phải là, và hệ quả là chúng ta không thấy gì, và bị thiếu hụt trong tầm nhìn hay sao? Chẳng phải là chúng ta thường xuyên nói về giáo dục chỉ như là một “sự chuẩn bị cho cuộc sống” sao? Cuộc sống nào và cuộc sống của ai? Làm thế nào chúng ta có thể trù tính trước sự “ẩn danh” của cuộc sống khi nó vẫn chưa thành hình? Nếu chúng tự giả định về sự ẩn danh đó, chúng ta không chỉ trở thành những tù nhân trong cuộc sống của chúng ta, mà còn trói buộc trẻ với rất nhiều sợi dây mà một mình trẻ không thể phá vỡ một cách hiệu quả.
Đó là những điều quá thường xuyên xảy ra trong thực tế. Nó không những dẫn đến sự trì trệ (mà có lẽ chúng ta không hiếm khi nhầm lẫn với sự ổn định), mà còn dẫn đến sự suy đồi.
Một lần nữa, nếu chúng ta quá tập trung độc nhất vào việc chuẩn bị đứa trẻ cho cuộc sống thì liệu việc này chẳng phải có nghĩa là, và dẫn tới thực tiễn là, sự mù loà cho đứa trẻ với tư cách là một sinh vật sống hay sao? Liệu chúng ta có thể phủ nhận rằng đứa trẻ sở hữu cuộc sống không? Chẳng phải trẻ không sống với cường độ chúng ta có thể phải ghen tị với trẻ sao? Chẳng phải cuộc sống của trẻ được lấp đầy với và được hiện thực hóa bởi những thành quả vượt qua tầm tay của tất cả chúng ta gộp lại về mặt số lượng và chất lượng, và hơn hết là trong bản chất của chính trẻ hay sao? Liệu chúng ta có thật sự không mắc nợ các thành quả của chúng ta với những thành quả mà trẻ cho chúng ta tùy ý sử dụng? Chẳng phải đứa trẻ không phải là người rèn luyện cho chúng ta, những công cụ độc nhất để chúng ta xây dựng và phát triển cái được gọi là “nền văn minh” của chúng ta hay sao?
Điều không thể tránh khỏi là sự mù loà này đối với trẻ. Trẻ là một thực thể sống – một sinh linh sống trong hiện tại của chính trẻ và có quyền được sống cuộc sống của chính trẻ, có quyền được hỗ trợ với tất cả những gì chúng ta là và có, để sống cuộc sống của chính trẻ, để trẻ có thể dẫn tới một cuộc sống thịnh vượng hơn ngày sau và mang đến cho chúng ta một phần trong sự thịnh vượng mà trẻ xây dựng lên. Phần lớn những gì tạo nên một môi trường nguy hại như vậy trong thế giới chúng ta ngày nay có thể được truy nguyên tới sự mù loà này đối với trẻ và yêu cầu cho cuộc sống của trẻ, đến sự thiếu hụt nguồn hỗ trợ cho trẻ bởi cá nhân người lớn và bởi xã hội người lớn nói chung, đến những trở ngại đang hiện hữu trên con đường của cuộc sống của trẻ.
Đây là một vấn đề mang tính quyết định, một vấn đề “sống còn”. Nó là vấn đề sâu hơn nhiều là chỉ dừng lại ở giáo dục, nó chạm đến tương lai của con người, cuộc sống xã hội và số phận của con người. Về vấn đề này, có một lần Bác sỹ Montessori đã viết: “Giống như một cái cây non, khó nhọc ngóc đầu lên khỏi mặt đất, song bất cứ ai muốn kéo nó lên sẽ nhận ra rằng nó có những chiếc rễ sâu và chắc chắn khó mà có thể phát hiện ra được. Chúng ta phải đào sâu xuống để khám phá ra rằng những chiếc rễ này đi theo mọi chiều hướng, lan toả như một mê cung. Nếu chúng ta thật sự ước mong đem cái cây này ra ánh sáng, chúng ta sẽ phải loại bỏ toàn bộ mặt đất.”
Chúng ta có thể nhận thức được sự phức tạp của vấn đề này và tầm quan trọng tối cao của nó là nhờ nhiều vào Bác sỹ Montessori và công trình nghiên cứu của Bà. Những người khác – rất lâu trước khi Bà bị thúc giục bởi sự quan sát và nghiên cứu cả đời để nhận ra sự thật của nó – đã gọi việc nghiên cứu của Bà là “sự khám phá về trẻ thơ” của thực tế – một thực tế rực rỡ, không thể hoài nghi về sự kiến tạo con người từ đời sống của trẻ tại nhiều giai đoạn khác nhau xuất phát từ một điều bí ẩn tuyệt vời như sự khởi đầu của nó đến với một sự Hoàn thiện tuyệt mỹ tiềm năng.
Chúng ta sẽ phải học hỏi con đường và cuộc phiêu lưu đầy cảm hứng của cuộc sống này với cả con tim và trí óc của chúng ta. Chúng ta sẽ cố gắng định hướng chính bản thân chúng ta theo nó và đồng thời hỗ trợ nhau đáp ứng những nhu cầu mà nó đặt ra đối với chúng ta. Khi đó, chúng ta sẽ phát hiện ra cách mà tất cả chúng ta được yêu cầu thực hiện, cho đi, chuẩn bị, trong và xung quanh chúng ta được thực hiện, được cung cấp và được chuẩn bị cho cuộc sống hiện hữu của trẻ. Chúng ta cũng sẽ phát hiện ra cách mà cuộc sống bắt nguồn từ trong quá khứ của trẻ và hình thành nên những hạt mầm cho tương lai của nó. Tất cả những gì làm nên một phần của Phương Pháp Montessori, không chỉ là những học cụ được giới thiệu và sử dụng một cách đúng đắn, mà còn là việc tổ chức một môi trường thích hợp cho cuộc sống này – mà chúng ta gọi là Ngôi Nhà của Trẻ – cùng các hoạt động bên trong đó, nhìn nhận những gì đã qua, đáp ứng hiện tại và giúp nó phát triển những hạt giống của tương lai trong một sự hợp nhất cơ hữu tuyệt vời nhất phản ánh và tương ứng với sự hợp nhất của cuộc sống.
Do đó, hiện tại của đứa trẻ được hỗ trợ trong thực tế và nhu cầu thiết yếu, mang tính chất xây dựng của nó sau đó cũng trở thành nguồn trợ giúp cho chúng ta, một sự làm giàu và đào sâu sự sống của chúng ta như tất cả mọi sự trợ giúp luôn tương hỗ lẫn nhau. Đồng thời, chúng ta cũng sẽ có được sự thấu hiểu tốt hơn về quá khứ của chúng ta và cùng với trẻ, chúng ta sẽ tiến tới một tương lai tốt đẹp hơn. Sự trợ giúp của chúng ta sau đó trở thành một hình thức “khai khẩn” trong lĩnh vực cao quý nhất này, lĩnh vực mở cửa cho khai khẩn không phải là cây cối, không phải là động vật, mà là chính con người. Do đó cuộc sống con người đã được khai khẩn có thể trở thành một công trình nghệ thuật đúng nghĩa hơn bao giờ hết và do đó chỉ thật sự của con người.
Mục đích của chúng ta là để giúp đỡ trẻ xây dựng và phát triển sức khoẻ, không chỉ đơn thuần về mặt thể chất, hay chỉ đơn thuần về mặt tinh thần, mà là sức khoẻ biểu lộ và thể hiện sự hài hòa và tràn đầy sức sống của cả loài người dựa theo các quy luật tự nhiên đã dành cho trẻ một vị trí đặc biệt trong tự nhiên và đã giao cho đứa trẻ một mục tiêu vượt xa hơn cả tạo hoá nơi mà “sức khỏe” và “sự cứu rỗi linh hồn” hòa nhập và trở thành một.